{"id":1362,"date":"2022-08-18T15:10:02","date_gmt":"2022-08-18T13:10:02","guid":{"rendered":"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/?p=1362"},"modified":"2026-01-26T23:35:05","modified_gmt":"2026-01-26T22:35:05","slug":"jak-rozpoznac-niski-dobrostan-koni-cechy-dobrostanu-oraz-lista-5-wolnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siwykon.pl\/?p=1362","title":{"rendered":"Jak rozpozna\u0107 niski dobrostan koni? Cechy dobrostanu oraz Lista 5 Wolno\u015bci."},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-justify\">O dobrostanie zwierz\u0105t coraz g\u0142o\u015bniej, ale co to w\u0142a\u015bciwie jest i jak mo\u017cna okre\u015bli\u0107 co zwi\u0119ksza dobrostan a co go zmniejsza? Zacznijmy od zdefiniowania tego poj\u0119cia. <strong>Dobrostan zwierz\u0105t \u2013 stan zdrowia fizycznego i psychicznego osi\u0105gany w warunkach pe\u0142nej harmonii ustroju w jego \u015brodowisku.<\/strong> W omawianym przypadku ustrojem jest organizm konia, a wi\u0119c chodzi\u0107 b\u0119dzie o pe\u0142n\u0105 harmoni\u0119 ko\u0144skiego organizmu w \u015brodowisku, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduje.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-medium-font-size\"><strong>Jak rozpozna\u0107 niski i wysoki dobrostan?<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Na szcz\u0119\u015bcie istniej\u0105 dwie listy opisane przez Donalda M. Brooma (\u017ar\u00f3d\u0142a znajdziesz na dole postu), kt\u00f3re znacz\u0105co u\u0142atwiaj\u0105 rozpoznanie, poniewa\u017c pokazuj\u0105 cechy obu tych stan\u00f3w. Pod list\u0105 znajdziesz kr\u00f3tkie wyja\u015bnienie ka\u017cdego z termin\u00f3w w niej u\u017cytych.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-medium-font-size\"><strong>Cechy niskiego poziomu dobrostanu zwierz\u0105t:<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>obni\u017cony poziom zdolno\u015bci adaptacyjnych wzgl\u0119dem sytuacji stresowych,<\/li>\n\n\n\n<li>obni\u017cenie zdolno\u015bci wzrostu i rozrodu,<\/li>\n\n\n\n<li>uszkodzenia cia\u0142a,<\/li>\n\n\n\n<li>choroby,<\/li>\n\n\n\n<li>immunosupresja,<\/li>\n\n\n\n<li>fizjologiczne przeciwstawianie si\u0119 trudno\u015bciom,<\/li>\n\n\n\n<li>behawioralne przeciwstawianie si\u0119 trudno\u015bciom,<\/li>\n\n\n\n<li>patologie behawioralne,<\/li>\n\n\n\n<li>autonarkotyzm,<\/li>\n\n\n\n<li>niech\u0119\u0107 okazywania zachowa\u0144 przeciwstawnych,<\/li>\n\n\n\n<li>ograniczenie naturalnych reakcji i behawioru.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Obni\u017cony poziom zdolno\u015bci adaptacyjnych wzgl\u0119dem sytuacji stresowych<\/strong> &#8211; ko\u0144 na stres reaguje zbyt wysokimi emocjami i nie potrafi roz\u0142adowa\u0107 napi\u0119cia, mo\u017ce by\u0107 z tego powodu chronicznie zestresowany. <strong>Obni\u017cenie zdolno\u015bci wzrostu i rozrodu<\/strong> &#8211; problemy z jako\u015bci\u0105 nasienia i zap\u0142odnieniem klaczy, ograniczony wzrost m\u0142odego konia, wstrzymanie wzrostu w procesie dorastania. <strong>Uszkodzenia cia\u0142a, choroby<\/strong> &#8211; szczeg\u00f3lnie nieleczone. <strong>Immunosupresja <\/strong>&#8211; spadek produkcji przeciwcia\u0142 i spadek odporno\u015bci organizmu, zwi\u0119kszona podatno\u015b\u0107 na infekcje i choroby. <strong>Fizjologiczne przeciwstawianie si\u0119 trudno\u015bciom<\/strong> &#8211; zbyt intensywne reakcje fizjologiczne organizmu na bod\u017ace, kt\u00f3re obiektywnie nie powinny wywo\u0142a\u0107 a\u017c takiej reakcji, np. podwy\u017cszony mocno puls, przyspieszony oddech lub wstrzymywanie oddechu, &#8222;zamro\u017cenie&#8221; cia\u0142a, bolesno\u015b\u0107 brzucha itp. <strong>Behawioralne przeciwstawianie si\u0119 trudno\u015bciom<\/strong> &#8211; zbyt intensywne reakcje behawioralne konia na bod\u017ace, kt\u00f3re obiektywnie nie powinny wywo\u0142a\u0107 a\u017c takiej reakcji, np. intensywne przeciwstawianie si\u0119, wyrywanie si\u0119, p\u0142ochliwo\u015b\u0107, agresja, autoagresja, panika, ch\u0119\u0107 uciekania itp. <strong>Patologie behawioralne<\/strong> &#8211; narowy i na\u0142ogi takie jak tkanie, \u0142ykanie itp. R\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszona nerwowo\u015b\u0107 konia, depresja, wyuczona bezradno\u015b\u0107, agresja, autoagresja, autonarkotyzm. <strong>Autonarkotyzm<\/strong> &#8211; zachowania na\u0142ogowe; jest rodzajem uzale\u017cnienia od uwalnianej przez m\u00f3zg beta-endorfiny, przejawia si\u0119 w na\u0142ogach rozwijanych w sytuacjach stresowych, w kt\u00f3rych ko\u0144 nie mo\u017ce b\u0105d\u017a nie umie roz\u0142adowa\u0107 napi\u0119cia w zdrowy spos\u00f3b. <strong>Niech\u0119\u0107 okazywania zachowa\u0144 przeciwstawnych<\/strong> &#8211; ko\u0144 nie wykazuje \u017cadnego oporu, nawet w obliczu sytuacji stresuj\u0105cych; jest bierny i niereaguj\u0105cy na otoczenie, wydaje si\u0119 znieczulony i zoboj\u0119tnia\u0142y; mo\u017ce by\u0107 wyuczon\u0105 bezradno\u015bci\u0105. <strong>Ograniczenie naturalnych reakcji i behawioru<\/strong> &#8211; naturalnymi zachowaniami koni jest ciekawo\u015b\u0107, obserwowanie otoczenia i reagowanie na nie, kontakty socjalne z innymi ko\u0144mi przewa\u017caj\u0105co spokojne, pasienie si\u0119, zabawa, odpoczynek, sen na le\u017c\u0105co&#8230; Gdy ko\u0144 nie przejawia pewnych naturalnych zachowa\u0144 i\/lub jego kontakty socjalne s\u0105 przewa\u017caj\u0105co nerwowe lub zwi\u0105zane z agresj\u0105, to mamy do czynienia z ograniczeniem repertuaru naturalnych zachowa\u0144 u danego konia.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-300-c397-169-px1.png?w=478\" alt=\"\" class=\"wp-image-1370\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 z napi\u0119tym cia\u0142em, przeprostowanym grzbietem, z min\u0105 informuj\u0105c\u0105 o b\u00f3lu &#8211; zwieszenie g\u0142owy troch\u0119 poni\u017cej klatki, zamkni\u0119te lub zmru\u017cone oczy, napi\u0119cie mi\u0119\u015bni g\u0142owy, napi\u0119cie warg. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki programu Canva.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-medium-font-size\"><strong>Cechy wysokiego poziomu dobrostanu zwierz\u0105t:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>przejawianie r\u00f3\u017cnorodnych form normalnego zachowania si\u0119,<\/li>\n\n\n\n<li>utrzymanie w normie wska\u017anik\u00f3w fizjologicznych,<\/li>\n\n\n\n<li>utrzymywanie w normie wzorc\u00f3w behawioralnych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Przejawianie r\u00f3\u017cnorodnych form normalnego zachowania<\/strong> \u2013 ko\u0144 mo\u017ce swobodnie eksplorowa\u0107 otoczenie, bawi\u0107 si\u0119, pa\u015b\u0107, odpoczywa\u0107, wchodzi\u0107 w kontakty spo\u0142eczne z innymi ko\u0144mi w spos\u00f3b spokojny i adekwatny do sytuacji. <strong>Utrzymanie w normie wska\u017anik\u00f3w fizjologicznych <\/strong>\u2013 ko\u0144 zachowuje stabilne funkcje organizmu, takie jak prawid\u0142owy puls, oddech, temperatura cia\u0142a i reakcje hormonalne, bez nadmiernego stresu i przewlek\u0142ego pobudzenia. <strong>Utrzymywanie w normie wzorc\u00f3w behawioralnych<\/strong> \u2013 ko\u0144 wykazuje naturalne reakcje na bod\u017ace z otoczenia, potrafi si\u0119 adekwatnie komunikowa\u0107 z innymi ko\u0144mi i adekwatnie reaguje na sytuacje stresowe, a jego zachowania s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane i elastyczne, co \u015bwiadczy o zdrowiu psychicznym i fizycznym.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.pzhk.pl\/wp-content\/uploads\/Dobrostan_i_utrzymanie_koni.pdf\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/www.pzhk.pl\/wp-content\/uploads\/Dobrostan_i_utrzymanie_koni.pdf\">Tutaj na stronie 31 dokumentu &#8222;Dobrostan i utrzymanie koni&#8221; (Jacek \u0141ojek)<\/a> jest rozdzia\u0142 o wska\u017anikach dobrostanu i dobrze rozwini\u0119te s\u0105 poj\u0119cia wska\u017anik\u00f3w fizjologicznych i behawioralnych.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-300-c397-169-px2.png?w=478\" alt=\"\" class=\"wp-image-1372\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Cztery konie na tle prerii. Maj\u0105 \u0142agodne i zaciekawione miny, a cia\u0142a wygl\u0105daj\u0105 na dobrze zbudowane z rozwini\u0119tymi odpowiednio mi\u0119\u015bniami, bez nadmiernych napi\u0119\u0107. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em>programu Canva.<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-justify has-medium-font-size\"><strong>Ocena poziomu dobrostanu zwierz\u0105t nie powinna opiera\u0107 si\u0119 na subiektywnym wra\u017ceniu, lecz na obserwowalnych i mierzalnych kryteriach. <\/strong>Uwzgl\u0119dnia si\u0119 zar\u00f3wno funkcjonowanie organizmu (np. reakcje fizjologiczne na stres), stan zdrowia konia, jak i jego zachowanie.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Innym wska\u017anikiem dobrostanu zwierz\u0105t jest <strong>Lista Pi\u0119ciu Wolno\u015bci<\/strong>. To dobrze rozpoznawalny i znany wska\u017anik. Europejska Federacja Lekarzy Weterynarii, \u015awiatowa Organizacja Zdrowia Zwierz\u0105t, Kr\u00f3lewskie Towarzystwo Zapobiegania Okrucie\u0144stwu wobec Zwierz\u0105t i Ameryka\u0144skie Towarzystwo Zapobiegania Okrucie\u0144stwu Wobec Zwierz\u0105t uznaj\u0105 List\u0119 Pi\u0119ciu Wolno\u015bci jako obecny standard oceny dobrostanu zwierz\u0105t gospodarskich.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\" style=\"font-size:26px\"><strong>Lista Pi\u0119ciu Wolno\u015bci Zwierz\u0105t<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify has-medium-font-size\">1. Wolno\u015b\u0107 od g\u0142odu, pragnienia i niedo\u017cywienia poprzez zapewnienie dost\u0119pu do \u015bwie\u017cej wody i pokarmu, kt\u00f3ry utrzyma zwierz\u0119ta w zdrowiu i sile.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify has-medium-font-size\">2. Wolno\u015b\u0107 od uraz\u00f3w psychicznych i b\u00f3lu poprzez zapewnienie odpowiedniego schronienia i miejsca odpoczynku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify has-medium-font-size\">3. Wolno\u015b\u0107 od b\u00f3lu, ran i chor\u00f3b dzi\u0119ki zapobieganiu, szybkiej diagnozie i leczeniu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify has-medium-font-size\">4. Wolno\u015b\u0107 do wyra\u017cania naturalnego zachowania poprzez zapewnienie odpowiedniej przestrzeni, warunk\u00f3w i towarzystwa innych zwierz\u0105t tego samego gatunku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify has-medium-font-size\">5. Wolno\u015b\u0107 od strachu i stresu poprzez zapewnienie opieki i traktowanie, kt\u00f3re nie powoduje psychicznego cierpienia zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Uwa\u017cam t\u0119 List\u0119 za bardzo dobry wska\u017anik dobrostanu koni. Zawiera ona w sobie wszystko co potrzebne, by o dobrostanie koni dyskutowa\u0107. Odpowiada na wszystkie znane mi patologie \u015bwiata je\u017adzieckiego. Przeanalizujmy j\u0105 wi\u0119c, aby\u015bcie mogli zobaczy\u0107 o co mi chodzi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-huge-font-size\"><strong>Wolno\u015b\u0107 pierwsza<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">&#8222;<em>Wolno\u015b\u0107 od g\u0142odu, pragnienia i niedo\u017cywienia poprzez zapewnienie dost\u0119pu do \u015bwie\u017cej wody i pokarmu&#8230;<\/em>&#8222;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">&#8211; ta cz\u0119\u015b\u0107 wydaje mi si\u0119 prosta, cho\u0107 wiem \u017ce i na tym etapie zdarzaj\u0105 si\u0119 zaniedbania wobec koni. Ko\u0144 ma mie\u0107 dost\u0119p do wody i jedzenia, aby nie by\u0107 spragnionym i g\u0142odnym.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8222;&#8230;kt\u00f3ry utrzyma zwierz\u0119ta w zdrowiu i sile.<\/em>&#8222;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">&#8211; jednak ta cz\u0119\u015b\u0107 jest kluczowa. Pokarm nie mo\u017ce by\u0107 byle jaki; musi by\u0107 dopasowany do potrzeb konia, zar\u00f3wno gatunkowych jak i indywidualnych. Konia nie nale\u017cy po prostu karmi\u0107 i poi\u0107, ale trzeba dba\u0107 o jako\u015b\u0107 \u017cywienia oraz wody aby ko\u0144 &#8211; zgodnie z tre\u015bci\u0105 Pierwszej Wolno\u015bci &#8211; m\u00f3g\u0142 by\u0107 zdrowy i silny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left has-medium-font-size\"><strong><mark style=\"background-color:#23291b\" class=\"has-inline-color has-ast-global-color-4-color\">Jakie zaniedbania pojawiaj\u0105 si\u0119 w obszarze pierwszej wolno\u015bci? <\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Brak dost\u0119pu b\u0105d\u017a ograniczony dost\u0119p do wody i po\u017cywienia<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p>Pomijaj\u0105c kwestie jako\u015bci \u017cywienia, to zdarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje, w kt\u00f3rych konie w og\u00f3le nie maj\u0105 dost\u0119pu do wody i jedzenia. To bardzo oczywiste zaniedbanie i chyba w kwestii pozbawiania koni ca\u0142kowitego dost\u0119pu do pokarmu i wody nie musz\u0119 nic dodawa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Trzeba jednak wyszczeg\u00f3lni\u0107 problem ograniczonego dost\u0119pu do wody i pokarmu w\u015br\u00f3d koni. Prawo stanowi, \u017ce konie nale\u017cy poi\u0107 przynajmniej trzy razy dziennie (Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2016 r.), ale nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce je\u015bli mamy gor\u0105ce lato i pastwisko bez poid\u0142a, to pojenie koni powinno odbywa\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bciej, aby nie naruszy\u0107 ich zdrowia. Niestety spotyka si\u0119 miejsca, gdzie konie sp\u0119dzaj\u0105 ca\u0142e dnie na pastwisku bez dost\u0119pu do wody i nie s\u0105 pojone. Kolejnym problem stanowi brak dost\u0119pu do paszy obj\u0119to\u015bciowej.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/1-1.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1382\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 znajduj\u0105cy si\u0119 prawdopodobnie na pastwisku pij\u0105cy wod\u0119 z du\u017cego poid\u0142a. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em>programu Canva.<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Problemy z dost\u0119pem do obj\u0119to\u015bci\u00f3wki<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Konie wymagaj\u0105 sta\u0142ego dost\u0119pu do paszy obj\u0119to\u015bciowej (siana lub trawy) ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b dzia\u0142ania ich uk\u0142adu pokarmowego. Uk\u0142ad pokarmowy konia przystosowa\u0142 si\u0119 do zjadania ma\u0142ych ilo\u015bci pokarmu przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 doby, wobec czego wytwarza kwasy \u017co\u0142\u0105dkowe ca\u0142y czas, a nie tylko w kontakcie z po\u017cywieniem. Z tego powodu ko\u0144 musi mie\u0107 dost\u0119p do paszy obj\u0119to\u015bciowej przez ca\u0142\u0105 dob\u0119, aby na sokach \u017co\u0142\u0105dkowych mog\u0142a zawsze znajdowa\u0107 si\u0119 bariera ze \u015bliny i po\u0142kni\u0119tego pokarmu, kt\u00f3ra zapobiega chlapaniu kwas\u00f3w na bezgruczo\u0142ow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142\u0105dka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Je\u015bli ko\u0144 nie ma sta\u0142ego dost\u0119pu do paszy obj\u0119to\u015bciowej to po jakim\u015b czasie nie ma tej os\u0142ony na sokach \u017co\u0142\u0105dkowych i wtedy podczas ruchu kwas chlapie na bezgruczo\u0142ow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142\u0105dka, dra\u017cni\u0105c j\u0105 &#8211; co jest cz\u0119st\u0105 przyczyn\u0105 wrzod\u00f3w u koni. Dlatego aby zgodnie z pierwsz\u0105 wolno\u015bci\u0105 utrzyma\u0107 konia w zdrowiu i sile, musimy zapewni\u0107 mu sta\u0142y dost\u0119p do paszy obj\u0119to\u015bciowe. Nie tre\u015bciwej! Obj\u0119to\u015bci\u00f3wka jest podstaw\u0105 diety konia i zapewnia mu wolno uwalnian\u0105 energi\u0119 i w\u0142\u00f3kno.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\"><strong>Co jest obj\u0119to\u015bci\u00f3wka? To nie tylko siano lub trawa, ale tak\u017ce zio\u0142a, krzewy, drzewa, korzenie. Im lepsza jest obj\u0119to\u015bci\u00f3wka konia, im bardziej zr\u00f3\u017cnicowana, tym mniej suplementacji on potrzebuje.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Wci\u0105\u017c bardzo cz\u0119sto spotyka si\u0119 konie na padoku bez trawy ani siana (ju\u017c nie m\u00f3wi\u0105c o braku ro\u015blinno\u015bci), albo z bardzo surowo racjonowanym sianem zadawanym do boksu, przez co konie stoj\u0105 g\u0142odne i z podra\u017cnionym \u017co\u0142\u0105dkiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Co z ko\u0144mi insulinoodpornymi i z innymi problemami metabolicznymi? One potrzebuj\u0105 jak najmniej kalorii i cukr\u00f3w. S\u0142ysza\u0142am nie raz, by te konie odcina\u0107 od siana, bo od niego tyj\u0105 i maj\u0105 nawroty choroby. Niestety, ale te konie te\u017c dostan\u0105 wrzod\u00f3w od braku po\u017cywienia w \u017co\u0142\u0105dku! Co mo\u017cemy dla nich zrobi\u0107? Kupi\u0107 ta\u0144sze siano, a nie to zielone i super \u015bwie\u017ce. Mo\u017cemy im podawa\u0107 s\u0142om\u0119. Tak, serio! Dawajmy im dost\u0119p do r\u00f3\u017cnej nisko kalorycznej ro\u015blinno\u015bci, bo podkre\u015blmy &#8211; obj\u0119to\u015bci\u00f3wka to nie jest tylko jednolite, kaloryczne siano.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1383\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Kuc jedz\u0105cy siano rozsypane luzem na trawiastym pod\u0142o\u017cu. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> <\/strong>&#8222;Zapychanie&#8221; koni owsem lub kolejnym musli<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Pasza tre\u015bciwa powinna by\u0107 przeznaczona koniom w intensywnym treningu, klaczom karmi\u0105cym, ogierom kryj\u0105cym i koniom chorym potrzebuj\u0105cym dodatkowego wsparcia. Konie zdrowe w lekkim treningu oraz konie niepracuj\u0105ce nie powinny jej potrzebowa\u0107, o ile maj\u0105 dost\u0119p do dobrej jako\u015bci obj\u0119to\u015bci\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Spotykam wiele miejsc, gdzie: 1) nie ma tej dobrej jako\u015bci obj\u0119to\u015bci\u00f3wki, 2) siano jest wydzielane w ma\u0142ych ilo\u015bciach, 3) na pastwiskach nie ma trawy b\u0105d\u017a konie nie s\u0105 na nie wypuszczane bo si\u0119 ich nie padokuje, 4) a &#8222;tajemniczo&#8221; chudn\u0105cym koniom ludzie dok\u0142adaj\u0105 kolejny rodzaj paszy tre\u015bciwej z intencj\u0105 poprawy wagi konia, zamiast wypu\u015bci\u0107 takiego konia na dobre pastwisko i zaoferowa\u0107 mu nieograniczony dost\u0119p do dobrego siana. <strong>Musimy pami\u0119ta\u0107 \u017ce pasza tre\u015bciwa jest dodatkiem do diety. Nie mo\u017cemy zadawa\u0107 koniowi wi\u0119cej skoncentrowanej paszy tre\u015bciwej, gdy nie je dostatecznie du\u017co siana. Gdy ko\u0144 ma braki \u017cywieniowe w pierwszej kolejno\u015bci powinni\u015bmy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na obj\u0119to\u015bci\u00f3wk\u0119 i j\u0105 ulepsza\u0107.<\/strong> Sytuacje w kt\u00f3rych ko\u0144 spo\u017cywa zbyt ma\u0142o siana a na padoku traw\u0119 s\u0142abej jako\u015bci, co powoduje u niego g\u0142\u00f3d oraz niedob\u00f3r niekt\u00f3rych element\u00f3w, powinny by\u0107 rozwi\u0105zywane przez ulepszenie jako\u015bci paszy obj\u0119to\u015bciowej oraz dost\u0119pu do niej, a nie poprzez zwi\u0119kszenie porcji paszy tre\u015bciwej konia i do\u0142o\u017cenie kolejnego rodzaju musli lub suplement\u00f3w. <strong>Podstawa diety powinna by\u0107 jak najlepsza zanim do\u0142o\u017cymy do niej suplementy i dodatki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1385\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 jedz\u0105cy z du\u017cego gumowego wiadra ustawionego na ziemi (takie wiadra to wygodny spos\u00f3b do karmienia koni pasz\u0105 tre\u015bciw\u0105). <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu <em><em>Canva<\/em><\/em><\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Niedobrana pasza tre\u015bciwa<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Kiedy mamy dobr\u0105 podstaw\u0119 diety i u\u017cywamy te\u017c paszy tre\u015bciwej, to <strong>musimy t\u0119 pasz\u0119 tre\u015bciw\u0105 dopasowa\u0107 do intensywno\u015bci treningu konia oraz jego indywidualnego zapotrzebowania<\/strong>. Aby jak najlepiej dopasowa\u0107 pasz\u0119 nale\u017cy robi\u0107 badania konia i konsultowa\u0107 temat z weterynarzem i dietetykiem. Nieodpowiednio dobrana pasza tre\u015bciwa b\u0105d\u017a jej nadmiar w diecie mog\u0105 by\u0107 powodem <strong>wrzod\u00f3w<\/strong>, nerwowo\u015bci konia, pogorszenia jako\u015bci rogu kopytowego konia, <strong>problem\u00f3w metabolicznych<\/strong> oraz wiele wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Nie wszyscy znaj\u0105 si\u0119 na dobieraniu pasz i to nic z\u0142ego, bo od tego mamy dietetyk\u00f3w ko\u0144skich oraz weterynarzy, kt\u00f3rzy powinni s\u0142u\u017cy\u0107 pomoc\u0105 w tym zakresie. Niestety nie ka\u017cdy takiej pomocy szuka i karmi konia nieodpowiednio \u2013 albo zadaj\u0105c pasz\u0119 bogat\u0105 w cukier, albo ze zbyt du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 bia\u0142ka, albo zwyczajnie w zbyt du\u017cej ilo\u015bci. Ka\u017cda z tych sytuacji mo\u017ce mie\u0107 gro\u017ane konsekwencje zdrowotne dla konia.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1386\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Pas\u0105cy si\u0119 ko\u0144 z nadwag\u0105 &#8211; widoczne s\u0105 ma\u0142o zarysowana talia i nadmiar tkanki na zadzie, przy s\u0142abi\u017anie, oraz za \u0142opatk\u0105. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-huge-font-size\"><strong>Wolno\u015b\u0107 druga<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">&#8222;<em>Wolno\u015b\u0107 od uraz\u00f3w psychicznych i b\u00f3lu poprzez zapewnienie odpowiedniego schronienia i miejsca odpoczynku.<\/em>&#8222;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Ko\u0144 musi mie\u0107 miejsce na odpoczynek i schronienie. Wiele os\u00f3b my\u015bli, \u017ce najwa\u017cniejszym miejscem odpoczynku konia jest stajnia, ale tu porozmawiamy najpierw o padoku, bo <strong>dla dobrostanu konia dobry padok jest najwa\u017cniejszy<\/strong>. Od czego ma si\u0119 m\u00f3c schroni\u0107 ko\u0144? Przede wszystkim od warunk\u00f3w atmosferycznych, ale tak\u017ce od innych koni je\u015bli tego potrzebuje. Oczywi\u015bcie kluczowe jest, by konie w stadzie by\u0142y tak dopasowane, by dogadywa\u0142y si\u0119 jak najlepiej, ale jednocze\u015bnie normalnym jest, \u017ce czasem nie mamy tak idealnej sytuacji albo po prostu jeden ko\u0144 b\u0119dzie chcia\u0142 odpocz\u0105\u0107 od innych. Dla odpoczynku od innych koni wa\u017cne jest, by potrzebuj\u0105cy odpoczynku ko\u0144 m\u00f3g\u0142 w jaki\u015b spos\u00f3b oddzielony si\u0119 od innych koni. Padoki sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z dw\u00f3ch (lub wi\u0119cej) cz\u0119\u015bci po\u0142\u0105czonych korytarzem dobrze si\u0119 tutaj sprawdzaj\u0105. Odpoczywaj\u0105cy ko\u0144 mo\u017ce po prostu p\u00f3j\u015b\u0107 na inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 padoku. Obecno\u015b\u0107 drzew i krzak\u00f3w jest tutaj r\u00f3wnie wa\u017cna, zar\u00f3wno z uwagi na wizualne os\u0142onienie si\u0119 jak i na dawanie cienia. <strong>A co do cienia i warunk\u00f3w atmosferycznych &#8211; najlepsza b\u0119dzie wiata. Powinna ona skutecznie chroni\u0107 od s\u0142o\u0144ca i wiatru (deszcz nie jest koniom bardzo straszny, o ile mokre mog\u0105 schroni\u0107 si\u0119 od wiatru).<\/strong> Drzewa i krzewy s\u0105 bardzo warto\u015bciowym elementem padoku, kt\u00f3ry daje cie\u0144 ale tak\u017ce urozmaicenie, ale w przypadku gorszych warunk\u00f3w pogodowych nie b\u0119d\u0105 one wystarczaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Nie tylko wiata czy obecno\u015b\u0107 drzew daj\u0105 koniowi miejsce na odpoczynek, bo <strong>sam padok jest miejscem odpoczynku i regeneracji konia<\/strong>. Padok musi by\u0107 bezpieczny, musi posiada\u0107 bezpieczne ogrodzenie oraz elementy znajduj\u0105ce si\u0119 na nim. Takimi elementami s\u0105 poid\u0142a, zabawki, wiaty, a tak\u017ce drzewa \u2013 ka\u017cdego z tych element\u00f3w trzeba dogl\u0105da\u0107 i sprawdza\u0107 <strong>regularnie <\/strong>ich bezpiecze\u0144stwo. Poid\u0142o (lub wiadro z wod\u0105) nie mo\u017ce by\u0107 pop\u0119kane, ogrodzenie oraz wiata nie mog\u0105 mie\u0107 wystaj\u0105cych gwo\u017adzi ani drzazg, zabawki musz\u0105 by\u0107 nietoksyczne, a drzewa po\u0142amane po burzy warto spi\u0142owa\u0107 aby ich ostro zako\u0144czone fragmenty nie grozi\u0142y wbiciem si\u0119 w cia\u0142o konia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Je\u015bli ko\u0144 sp\u0119dza czas w boksie, to ten boks tak\u017ce musi by\u0107 bezpieczny &#8211; odpowiednio du\u017cy, bezpiecznie zaprojektowany i bez uszkodze\u0144. Wystaj\u0105ce ostre elementy, drzazgi, wy\u0142amane deski, wszelkie uszkodzenia infrastruktury stajni, uszkodzone zabawki, uszkodzone \u017c\u0142oby i poid\u0142a &#8211; wszystkie takie zdarzenia powinny by\u0107 wy\u0142apywane jak najwcze\u015bniej i naprawiane, aby minimalizowa\u0107 ryzyko naruszenia ko\u0144skiego zdrowia. Stajnia powinna by\u0107 te\u017c odpowiednio zaprojektowana &#8211; <strong>z wystarczaj\u0105co szerokim korytarzem<\/strong>, <strong>dobr\u0105 wentylacj\u0105 powietrza<\/strong>, nieogrzewana, z bezpiecznym pod\u0142o\u017cem, z bezpiecznymi \u015bcianami bez wystaj\u0105cych element\u00f3w na kt\u00f3re ko\u0144 mo\u017ce wpa\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left has-medium-font-size\"><strong><mark style=\"background-color:#23291b\" class=\"has-inline-color has-ast-global-color-4-color\">Jakie zaniedbania pojawiaj\u0105 si\u0119 w obszarze wolno\u015bci drugiej?<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Brak dostatecznej dba\u0142o\u015bci o jako\u015b\u0107 padok\u00f3w<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Drzazgi i gwo\u017adzie stercz\u0105ce z ogrodze\u0144, lu\u017ano wisz\u0105ce pastuchy z drutu, ma\u0142o widoczne ogrodzenia z pastucha, pod\u0142o\u017ce ca\u0142kowicie grz\u0105skie i mokre (brak jakiegokolwiek suchego obszaru), bardzo brudny padok\u2026 Te i wiele innych czynnik\u00f3w zagra\u017caj\u0105 bezpiecze\u0144stwu koni, gro\u017c\u0105c urazami i schorzeniami. <strong>Niestety nie wszyscy dbaj\u0105 nale\u017cycie o padoki, przez co na ich terenie dochodzi do wi\u0119kszej liczby kontuzji.<\/strong> Nie mo\u017cna padoku nazwa\u0107 odpowiednim miejscem odpoczynku, je\u015bli stwarza on bezpo\u015brednie zagro\u017cenie zdrowiu konia. O taki padok trzeba zadba\u0107 i podnie\u015b\u0107 jego jako\u015b\u0107 do akceptowalnego poziomu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/5.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1389\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 wystawiaj\u0105cy g\u0142ow\u0119 przez niebezpieczne ogrodzenie padoku. Ogrodzenia zawiera wystaj\u0105ce ostre elementy, kt\u00f3re mog\u0105 konia skaleczy\u0107 albo o kt\u00f3re ko\u0144 mo\u017ce si\u0119 zaczepi\u0107. Kolejnym zaniedbaniem na tym zdj\u0119ciu jest pozostawienie konia na padoku w kantarze. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Niebezpieczne elementy boks\u00f3w i stajni<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Urazy zwi\u0105zane z wpadni\u0119ciem konia na roz\u0142o\u017cony wieszak od siod\u0142a, z nadzianiem si\u0119 na wystaj\u0105cy gw\u00f3\u017ad\u017a, albo z wpadni\u0119ciem w taczk\u0119 pozostawion\u0105 na korytarzu stajni \u2013 s\u0105 ca\u0142kiem powszechnym zjawiskiem. Mo\u017cemy minimalizowa\u0107 ich ryzyko je\u015bli b\u0119dziemy nale\u017cycie dba\u0107 o otoczenie, w kt\u00f3rym umieszczamy konia. \u015aciany korytarza stajni nie powinny mie\u0107 wystaj\u0105cych element\u00f3w i powinny by\u0107 odpowiednio szerokie, boksy nie powinny zawiera\u0107 element\u00f3w w kt\u00f3re ko\u0144 mo\u017ce wsadzi\u0107 g\u0142ow\u0119 lub kopyto i utkn\u0105\u0107, na korytarzu stajni nie powinny sta\u0107 przedmioty mog\u0105ce uszkodzi\u0107 konia\u2026 Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o takich zasadach by unika\u0107 kontuzji wynikaj\u0105cych z g\u0142upich zaniedba\u0144. Nierzadko spotykam konie po kontuzjach spowodowanych takimi wypadkami.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/6.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1391\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Pogl\u0105dowe zdj\u0119cie korytarza stajni, na kt\u00f3rym znajduje si\u0119 taczka, uchwyty na derki i inne przedmioty. Sp\u0142oszony ko\u0144 biegn\u0105cy takim korytarzem mo\u017ce o te elementy si\u0119 uszkodzi\u0107. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"> Niezdrowe stajnie<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Spotykam te\u017c cz\u0119sto stajnie \u017ale zaprojektowane, z beznadziejn\u0105 wentylacj\u0105 i bardzo niezdrowym powietrzem, stajnie ogrzewane (konie lepiej znosz\u0105 zimno ni\u017c ciep\u0142o, ponadto ogrzewana stajnia utrudnia dostosowanie si\u0119 organizmu konia do warunk\u00f3w zewn\u0119trznych), stajnie niskie, ciemne i ciasne&#8230; <strong>Stajnie, w kt\u00f3rych nie dba si\u0119 o higien\u0119, porz\u0105dek i dezynfekcj\u0119. Stajnie, w kt\u00f3rych konie stoj\u0105 we w\u0142asnym gnoju i moczu, a zapach amoniaku gryzie w nos. Widuj\u0119 te\u017c stajnie z zaple\u015bnia\u0142ym sianem lub s\u0142om\u0105.<\/strong> To powa\u017cne zagro\u017cenia dla uk\u0142adu oddechowego i pokarmowego, brudna \u015bci\u00f3\u0142ka os\u0142abia te\u017c kopyta i prowadzi do gnicia oraz infekcji strza\u0142ek. Natomiast ciasne i ciemne stajnie nie s\u0105 zdrowe dla psychiki konia, stwarzaj\u0105 te\u017c ryzyko uraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design23.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1440\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Czarno bia\u0142e zdj\u0119cie profilu twarzy konia. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-huge-font-size\"><strong>Wolno\u015b\u0107 trzecia<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p><em>&#8222;Wolno\u015b\u0107 od b\u00f3lu, ran i chor\u00f3b dzi\u0119ki zapobieganiu, szybkiej diagnozie i leczeniu.<\/em>&#8222;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Je\u015bli ju\u017c dojdzie do urazu u konia, niezale\u017cnie od tego czy spowodowa\u0142o go nasze zaniedbanie czy czynnik losowy, to musimy mu jak najszybciej pom\u00f3c. Tak samo z chorobami i wszelkimi schorzeniami. <strong>Kiedy widzimy, \u017ce konia mo\u017ce co\u015b bole\u0107 \u2013 jedyn\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0105 jest zareagowanie i sprowadzenie pomocy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left has-medium-font-size\"><strong><strong><mark style=\"background-color:#23291b\" class=\"has-inline-color has-ast-global-color-4-color\">Jakie zaniedbania pojawiaj\u0105 si\u0119 w obszarze wolno\u015bci trzeciej?<\/mark><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Nieudzielanie pomocy<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Niestety, wiele jest sytuacji w kt\u00f3rych urazy koni s\u0105 ignorowane. Powszechnym przyk\u0142adem s\u0105 obtarcia na k\u0142\u0119bie, w miejscu przebiegu popr\u0119gu czy te\u017c na bokach konia w miejscu gdzie podczas jazdy znajduj\u0105 si\u0119 ostrogi. Wiele koni musi radzi\u0107 sobie mimo takich obtar\u0107, kt\u00f3re s\u0105 ignorowane i nieleczone, a przyczyna nie jest zwalczana. Gdy te same miejsca s\u0105 dalej podra\u017cniane, bo w bok konia dalej wbija si\u0119 ostroga albo sprz\u0119t dalej jest niedopasowany, to zmieniaj\u0105 si\u0119 one w powa\u017cniejsze rany, opuchlizny i blizny. Regularnie widuj\u0119 konie z takimi problemami, a problem ten pojawia si\u0119 i w szk\u00f3\u0142kach je\u017adzieckich i w\u015br\u00f3d sportowych koni na czworobokach. Powszechne s\u0105 te\u017c blizny w obr\u0119bie pyska od niedopasowanego albo \u017ale u\u017cywanego w\u0119dzid\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Poza takimi ranami zdarza si\u0119 tak\u017ce, \u017ce ignorowane s\u0105 kulawizny. I m\u00f3wi\u0119 tu o ewidentnych kulawiznach\u2026 Spotka\u0142am si\u0119 te\u017c z ignorowaniem objaw\u00f3w mog\u0105cych \u015bwiadczy\u0107 o r\u00f3\u017cnych schorzeniach, a zdecydowanie \u015bwiadcz\u0105cych o b\u00f3lu \u2013 ignorowanie tkania, \u0142ykania, rzucania g\u0142ow\u0105, problem\u00f3w oddechowych konia i wi\u0119cej podobnych odst\u0119pstw od normy. <strong>Wiele rzeczy ludzie potrafi\u0105 zignorowa\u0107. Jakie s\u0105 powody? Przer\u00f3\u017cne. Brak wiedzy, brak empatii, brak pieni\u0119dzy, brak zdrowia psychicznego\u2026 Niezale\u017cnie jednak od powodu s\u0105 to tylko wyt\u0142umaczenia, ale nie usprawiedliwienia.<\/strong> Gdy widzimy b\u00f3l zwierz\u0119cia, musimy reagowa\u0107. Gdy widzimy, \u017ce w\u0142a\u015bciciele nie reaguj\u0105, nale\u017cy zareagowa\u0107 samemu b\u0105d\u017a zg\u0142osi\u0107 spraw\u0119 do odpowiednich s\u0142u\u017cb.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design20.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1394\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Nogi konia z mocno powi\u0119kszonym obrysem stawu nadgarstkowego i ran\u0105 na stawie p\u0119cinowym. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Ignorowanie buntu podczas jazdy\/siod\u0142ania\/czyszczenia lub karanie za niego<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Bardzo szczeg\u00f3lnym przypadkiem ignorowania objaw\u00f3w b\u00f3lowych koni jest sytuacja gdy buntuj\u0105 si\u0119 one przed jazd\u0105. Mog\u0105 to okazywa\u0107 niezadowoleniem podczas siod\u0142ania i wsiadania, odmawianiem ruchu, wybuchami podczas jazdy, odmawianiem skok\u00f3w, frustracj\u0105 podczas wykonywania r\u00f3\u017cnych \u0107wicze\u0144. Niestety bardzo wiele ludzi dalej uwa\u017ca, \u017ce konie potrafi\u0105 by\u0107 z\u0142o\u015bliwe i \u017ce takie zachowania wynikaj\u0105 z tej z\u0142o\u015bliwo\u015bci. To naprawd\u0119 ogromny problem \u015bwiata je\u017adzieckiego. Bardzo wiele koni cierpi, pokazuj\u0105c sw\u00f3j ju\u017c b\u00f3l najpierw spokojnie (np. odsuwaj\u0105c si\u0119 od siod\u0142a), potem wyra\u017aniej (np. odmawiaj\u0105c ruchu), a w ko\u0144cu wybuchaj\u0105c (np. usi\u0142uj\u0105c zrzuci\u0107 je\u017ad\u017aca czy wywo\u017c\u0105c z placu). Konie komunikuj\u0105 na tak wiele sposob\u00f3w i na tak wielu etapach, a mimo tego i tak ich \u201ekrzyk\u201d o odczuwaniu b\u00f3lu potrafi by\u0107 zignorowany, a czasem i ukarany. <strong>Taki bunt mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o wszelkich problemach zdrowotnych, kt\u00f3re doskwieraj\u0105 koniowi szczeg\u00f3lnie w trakcie wysi\u0142ku podczas jazdy; albo o problemie z dopasowaniem sprz\u0119tu, kt\u00f3ry sprawia zwierz\u0119ciu dyskomfort lub b\u00f3l. Bunt mo\u017ce te\u017c \u015bwiadczy\u0107 o niech\u0119ci do treningu wynikaj\u0105cej z nieprzyjemnej dla konia praktyki treningowej.<\/strong> Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce bunt nie ogranicza si\u0119 tylko do siod\u0142ania, wsiadania i je\u017cd\u017cenia, ale pojawia\u0107 si\u0119 mo\u017ce te\u017c podczas czyszczenia. Cz\u0119sto konie wrzodowe lub z urazem po zbyt mocno dopi\u0119tym popr\u0119gu denerwuj\u0105 si\u0119 dotykaniem ich brzucha.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design19-1.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1397\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 brykaj\u0105cy pod je\u017ad\u017acem, z zadem w powietrzu i tylnymi nogami prawdopodobnie po wykopie do ty\u0142u. Na koniu u\u015bmiechni\u0119ty je\u017adziec trzymaj\u0105cy w jednej r\u0119ce wodze, a w drugiej bacik. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-huge-font-size\"><strong>Wolno\u015b\u0107 czwarta<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Bardzo wa\u017cny dla mnie punkt, poniewa\u017c bardzo mocno interesuje mnie temat padokowania koni i wyj\u0105tkowo dra\u017cni\u0105 wym\u00f3wki dla niepadokowania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">&#8222;<em>Wolno\u015b\u0107 do wyra\u017cania naturalnego zachowania&#8230;&#8221; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\"><strong>Ko\u0144 musi mie\u0107 sposobno\u015b\u0107 wyra\u017ca\u0107 swoje naturalne zachowania. Jakie s\u0105 te naturalne zachowania? To pasienie si\u0119, w\u0119drowanie, eksploracja, poszukiwanie najlepszych \u017ad\u017abe\u0142 trawy, tarzanie si\u0119, spanie i wygrzewanie si\u0119 na s\u0142o\u0144cu, i wszelkie interakcje socjalne z innymi ko\u0144mi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8222;&#8230;poprzez zapewnienie odpowiedniej przestrzeni, warunk\u00f3w i towarzystwa innych zwierz\u0105t tego samego gatunku.<\/em>&#8222;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">\u017beby ko\u0144 m\u00f3g\u0142 wyra\u017ca\u0107 naturalne zachowania, potrzebuje do tego miejsca, warunk\u00f3w i innych koni. To oznacza odpowiedni padok ze stadem, kt\u00f3re ko\u0144 zna i lubi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left has-medium-font-size\"><strong><mark style=\"background-color:#23291b\" class=\"has-inline-color has-ast-global-color-4-color\">Jakie zaniedbania pojawiaj\u0105 si\u0119 w obszarze wolno\u015bci czwartej?<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Niepadokowanie<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Ludzie r\u00f3\u017cnie usprawiedliwiaj\u0105 niepadokowanie. Brak czasu, ryzyko kontuzji na padoku, nieodpowiednia jako\u015b\u0107 padoku lub pod\u0142o\u017ca na nim, padok tak nudny \u017ce ko\u0144 z niego ucieka, stado kt\u00f3re wygania konia z padoku\u2026 Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ka\u017cdy z tych powod\u00f3w jest do rozwi\u0105zania po stronie cz\u0142owieka i \u017caden z tych powod\u00f3w nie jest absolutny, niemo\u017cliwy do zmiany i poprawy. Je\u015bli stajnia dysponuje nieodpowiednimi padokami \u2013 nale\u017cy rozmawia\u0107 z w\u0142a\u015bcicielem o poprawie albo zmieni\u0107 stajni\u0119. Podobnie je\u015bli aktualne stado nie akceptuje naszego konia. Je\u015bli obs\u0142uga stajni nie ma czasu wyprowadza\u0107 i sprowadza\u0107 koni, to w\u0142a\u015bciciel obiektu powinien zatrudni\u0107 dodatkow\u0105 osob\u0119 specjalnie do tej roli albo zmieni\u0107 podzia\u0142 obowi\u0105zk\u00f3w tak, by sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe, poniewa\u017c padokowanie jest absolutn\u0105 podstaw\u0105 dobrostanu koni. <strong>Niepadokowanie oznacza niespe\u0142nianie podstawowych potrzeb konia i powoduje du\u017co stresu oraz napi\u0119cia, kt\u00f3rego ko\u0144 nie mo\u017ce roz\u0142adowa\u0107 ani poprzez ruch ani poprzez kontakty socjalne. Chroniczny stres niepadokowanych koni prowadzi do narow\u00f3w a tak\u017ce do chor\u00f3b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/7.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1398\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 w boksie z min\u0105 mog\u0105c\u0105 by\u0107 objawem b\u00f3lu lub depresji &#8211; zmru\u017cone napi\u0119te oczy, uszy skierowane do ty\u0142u, napi\u0119cie na g\u0142owie, ciasny napi\u0119ty podbr\u00f3dek, napi\u0119te wargi. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Kwaterkowanie<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Wiele ludzi wypuszcza konie na kwaterki, czyli na wygrodzone obszary wielko\u015bci od 2 do 4 boks\u00f3w. Czasem s\u0105 to kwaterki trawiaste albo z obecno\u015bci\u0105 siana, ale niestety nie zawsze. <strong>Bywa, \u017ce w niekt\u00f3rych stajniach na kwaterkach brakuje nawet dost\u0119pu do wody.<\/strong> A co z towarzystwem innych koni? Par\u0119 razy widzia\u0142am kwaterkowanie koni w parach, ale przewa\u017caj\u0105co jest to padokowanie pojedyncze. Zazwyczaj kwaterki s\u0105siaduj\u0105 ze sob\u0105 wi\u0119c je\u015bli po drugiej stronie ogrodzenia jest inny ko\u0144, to chocia\u017c tyle, ale nie jest to w \u017cadnym stopniu wystarczaj\u0105cym zaspokojeniem potrzeby socjalizacji konia. Na kwaterce ko\u0144 mo\u017ce odetchn\u0105\u0107 \u015bwie\u017cym powietrzem, obserwowa\u0107 otoczenie, wytarza\u0107 si\u0119 i je\u015bli ma szcz\u0119\u015bcie to mo\u017ce si\u0119 jeszcze pa\u015b\u0107. <strong>Ale kwaterka nie zapewnia wystarczaj\u0105cej przestrzeni oraz towarzystwa stada by ko\u0144 m\u00f3g\u0142 swobodnie biega\u0107, eksplorowa\u0107 i nawi\u0105za\u0107 wystarczaj\u0105co kontakt\u00f3w socjalnych.<\/strong> <strong>Niespe\u0142nienie potrzeb i przebywanie na ograniczonej przestrzeni, zw\u0142aszcza bez siana i trawy (co jest naprawd\u0119 cz\u0119stym zjawiskiem), jest \u017ar\u00f3d\u0142em stresu dla konia.<\/strong> Konie kt\u00f3re widzia\u0142am na kwaterkach cz\u0119sto mia\u0142y postaw\u0119 depresyjn\u0105, tka\u0142y, \u0142yka\u0142y i wykazywa\u0142y albo kompletny brak reakcji na otoczenie albo zbytnie pobudzenie wszelkimi bod\u017acami. To takie same objawy jak przy niepadokowaniu. Nie ka\u017cdy ko\u0144 kwaterkowany wykazuje objawy tak ewidentne jak \u0142ykanie czy kompletna apatia, ale objawy takie jak zwi\u0119kszona nerwowo\u015b\u0107 i l\u0119kliwo\u015b\u0107, wi\u0119ksza podatno\u015b\u0107 na urazy &#8211; r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 wynika\u0107 z niepadokowania i s\u0105 cz\u0119sto przez ludzi bagatelizowane. <strong>Tak, kwaterkowanie jest lepsze ni\u017c niepadokowanie, ale nie jest najlepsze i optymalne dla zdrowia koni, i zawsze nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do tego by m\u00f3c konia normalnie padokowa\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/8.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1400\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Dwa konie oddzielone od siebie ogrodzeniem, wydaj\u0105ce si\u0119 przebywa\u0107 na swoich wybiegach pojedynczo. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Izolacja ogier\u00f3w<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Utar\u0142o si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci wielu os\u00f3b, \u017ce ogiery s\u0105 niebezpieczne, agresywne, trudne w obs\u0142udze&#8230; I wskutek tego wiele ogier\u00f3w trzymanych jest w izolacji od wszelkich innych koni. Czasem ogiery mieszkaj\u0105 pojedynczo na kwaterce w oddali od klaczy, a czasem zamykane s\u0105 w boksach z zas\u0142oni\u0119tymi bokami tak, aby nie mog\u0142y nawet widzie\u0107 innych koni &#8211; bo ludzie s\u0105 przekonani, \u017ce inaczej ogier stanie si\u0119 nie do poskromienia. Tymczasem ogier to taki sam ko\u0144 jak ka\u017cdy inny, p\u00f3ki tak go traktujemy. <strong>Je\u015bli zamkniemy ogiera w ciemnym boksie na tyle stajni, os\u0142aniaj\u0105c go od widoku innych koni &#8211; to b\u0119dzie on na widok koni reagowa\u0142 emocjonalnie.<\/strong> Je\u015bli b\u0119dziemy zajmowa\u0107 si\u0119 ogierem nerwowo, to on te\u017c stanie si\u0119 nerwowy. Natomiast gdy ogiera od ma\u0142ego nauczymy przebywania w\u015br\u00f3d stada wa\u0142ach\u00f3w oraz spokojnego obycia z lud\u017ami, w tym w pobli\u017cu klaczy &#8211; b\u0119dzie on koniem, z kt\u00f3rym mo\u017cna obchodzi\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie spokojnie. <em>(A je\u015bli mimo najspokojniejszego traktowania i idealnych dla dobrostanu warunk\u00f3w ogier jest nerwusem, robi si\u0119 agresywny i jest generalnie nadpobudliwy, warto si\u0119 zastanowi\u0107: 1. czy jest zdrowy i ma prawid\u0142owe poziomy hormon\u00f3w; 2. czy t\u0119 pobudliwo\u015b\u0107 chcemy przekazywa\u0107 jego potomstwu.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Bardzo powa\u017cny problem stanowi niestety izolowanie ogier\u00f3w od ma\u0142ego, przez co nie ucz\u0105 si\u0119 one umiej\u0119tno\u015bci socjalnych i wtedy wdro\u017cenie ich do normalnego ko\u0144skiego \u017cycia na padoku mo\u017ce by\u0107 znacznie utrudnione, a w nielicznych przypadkach nawet niemo\u017cliwe. <strong>Dlatego tak wa\u017cne jest, by ogiery od ma\u0142ego traktowa\u0107 jak konie, nie izolowa\u0107 ich, uczy\u0107 ich spokoju i obycia z trudnymi sytuacjami.<\/strong> Bardzo wiele ogier\u00f3w \u017cyje szcz\u0119\u015bliwie w ma\u0142ych stadach z wa\u0142achami.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design22.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1430\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 wystawiaj\u0105cy g\u0142ow\u0119 z ciemnego boksu. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"159\" height=\"23\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2738\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers.png 159w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/clovers-150x23.png 150w\" sizes=\"(max-width: 159px) 100vw, 159px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-huge-font-size\"><strong>Wolno\u015b\u0107 pi\u0105ta<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">&#8222;<em>Wolno\u015b\u0107 od strachu i stresu poprzez zapewnienie opieki i traktowanie, kt\u00f3re nie powoduje psychicznego cierpienia zwierz\u0105t.<\/em>&#8222;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta zasada jest bardzo prosta do zrozumienia i egzekwowania. Zajmuj si\u0119 zwierz\u0119ciem i traktuj je tak, by nie ba\u0142o si\u0119 i nie by\u0142o zestresowane. Czy chodzi tu o ca\u0142kowite wykluczenie tych emocji z \u017cycia konia? Nie, chodzi tu tylko o minimalizacj\u0119 stresu pochodz\u0105cego od cz\u0142owieka. Nie jest mo\u017cliwe, by ca\u0142kowicie pozbawi\u0107 konia tych stan\u00f3w. Ponadto stres i strach w odpowiedniej ilo\u015bci s\u0142u\u017c\u0105 nauce, a tak\u017ce r\u00f3wnowadze organizmu. <strong>Ale tego strachu i stresu my koniowi nie mo\u017cemy dok\u0142ada\u0107, bo on i tak je odczuwa. Konie na co dzie\u0144 stresuj\u0105 si\u0119 wieloma rzeczami <\/strong>\u2013 now\u0105 taczk\u0105 przy stajni, obecno\u015bci\u0105 osoby naprawiaj\u0105cej ogrodzenie padoku, psem kt\u00f3ry buszuje w krzakach i pozostaje niewidoczny dla koni, nowym koniem kt\u00f3ry zamieszka\u0142 na s\u0105siednim padoku, naszymi wymaganiami treningowymi, wizyt\u0105 weterynarza\u2026<strong> Tak, konie przejmuj\u0105 si\u0119 tymi wszystkimi bod\u017acami bardziej ni\u017c nam si\u0119 wydaje, poniewa\u017c maj\u0105 m\u00f3zgi dzia\u0142aj\u0105ce inaczej ni\u017c nasze<\/strong>. <strong>Ko\u0144 jest wyczulony na zmiany otoczenia, podczas kiedy my lubimy generalizowa\u0107 elementy otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata.<\/strong> Dla nas przemalowany na nowy kolor p\u0142ot jest tym samym obiektem, a dla konia niekoniecznie. Wszystko co nowe jest r\u00f3wnie\u017c potencjonalnym zagro\u017ceniem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Jak konie radz\u0105 sobie z tym, \u017ce tak odbieraj\u0105 \u015bwiat? <strong>Roz\u0142adowuj\u0105 powstaj\u0105ce na co dzie\u0144 napi\u0119cie poprzez ruch i kontakty socjalne.<\/strong> Biegaj\u0105, tarzaj\u0105 si\u0119, iskaj\u0105 si\u0119 wzajemnie czy po prostu pas\u0105 si\u0119 spokojnie obok siebie \u2013 to pomaga im zrzuci\u0107 napi\u0119cie, tak samo jak odpoczynek, ruch i zabawa pomagaj\u0105 nam, ludziom, pozbywa\u0107 si\u0119 napi\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Konie odbieraj\u0105 \u015bwiat inaczej i stresuje je du\u017co wi\u0119cej rzeczy ni\u017c nas. Dok\u0142adanie im stresu poprzez nerwowe traktowanie czy nieprzyjemny trening dodatkowo je obci\u0105\u017ca.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left has-medium-font-size\"><strong><mark style=\"background-color:#23291b\" class=\"has-inline-color has-ast-global-color-4-color\">Jakie zaniedbania pojawiaj\u0105 si\u0119 w obszarze wolno\u015bci pi\u0105tej?<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading has-foreground-color has-text-color\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Niepadokowanie i kwaterkowanie<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Pisa\u0142am o tym wy\u017cej, przy okazji omawiania czwartej wolno\u015bci. <strong>Niepadokowanie i kwaterkowanie odbieraj\u0105 koniom mo\u017cliwo\u015b\u0107 pe\u0142nej regulacji napi\u0119\u0107<\/strong>, a wi\u0119c poza zaniedbywaniem wolno\u015bci czwartej, to zaniedbuj\u0105 tak\u017ce wolno\u015b\u0107 pi\u0105t\u0105, poniewa\u017c zwierz\u0119 odczuwa strach i stres.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/9.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1402\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zestresowany silnie ko\u0144 w budynku stajni, prawdopodobnie obserwuj\u0105cy co\u015b &#8211; rozd\u0119te chrapy, szeroko otwarte oko z widocznym bia\u0142ym kolorem, uszy postawione do przodu, g\u0142owa wysoko uniesiona. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Zbyt stresuj\u0105cy trening; przemoc, agresja<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Ma\u0142a ilo\u015b\u0107 stresu w treningu jest normalna i zawsze si\u0119 pojawi, bo stres towarzyszy nauce. Zdecydowanie mniej stresu pojawia si\u0119 u koni szkolonych g\u0142\u00f3wnie wzmocnieniem pozytywnym ni\u017c presj\u0105 (wzmocnieniem negatywnym), ale nie znaczy to te\u017c, \u017ce presja jest z\u0142a. Trening z u\u017cyciem zrozumia\u0142ej, \u0142agodnej presji b\u0119dzie wywo\u0142ywa\u0142 w koniu pewien stres, ale przy odpowiednim u\u017cyciu presji ten stres pozostanie na niskim poziomie i b\u0119dzie mia\u0142 szans\u0119 si\u0119 roz\u0142adowa\u0107. <strong>Natomiast gdy u\u017cywamy presji zbyt du\u017cej, niezrozumia\u0142ej dla konia, b\u0105d\u017a gdy otwarcie stosujemy przemoc i agresj\u0119 wobec zwierz\u0119cia \u2013 jest to naruszeniem wolno\u015bci konia od strachu i stresu.<\/strong> Jazda na si\u0142owo przeganaszowanym koniu, rollkur, bicie konia, szarpanie konia, kopanie konia, ganianie konia w k\u00f3\u0142ko p\u00f3ki si\u0119 nie podda, karanie konia za ka\u017cdy niew\u0142a\u015bciwy krok i ruch &#8211; to przyk\u0142ady takich nadu\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Spotka\u0142am konie, kt\u00f3re by\u0142y tak chronicznie zestresowane od z\u0142ego traktowania na treningu, \u017ce nie potrafi\u0142y nawet poza nim si\u0119 wyregulowa\u0107. Ko\u0144, kt\u00f3ry wychodzi z treningu spocony, znerwicowany, z wytrzeszczonymi oczami i k\u0142api\u0105cym pyskiem. St\u0119p wcale go nie uspokaja, bo nie umie wyj\u015b\u0107 ze stanu pobudzenia i wysokiego napi\u0119cia. Przez to zamiast na spokojnie przebywa\u0107 z innymi ko\u0144mi reaguje na nie agresywnie. Wy\u017cywa si\u0119. Albo izoluje si\u0119 na padoku, zamykaj\u0105c si\u0119 w sobie. Jak pom\u00f3c tym koniom? Weterynarz, fizjoterapia, odpoczynek, zmiany w treningu i ewentualna pomoc w ponownym wdro\u017ceniu ich w kontakty socjalne w stadzie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/10.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1404\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 w og\u0142owiu munsztukowym przeganaszowany z wodzami widocznie na kontakcie, z otwartym zapienionym pyskiem, napi\u0119tym okiem, napi\u0119tymi chrapami, napi\u0119tym podbr\u00f3dkiem, uchem skierowanym do ty\u0142u. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Bardzo niecierpliwe, nerwowe traktowanie konia<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Po\u015bpiech, wieczne poganianie konia, komunikacja ci\u0105g\u0142ym krzykiem, karanie konia za rzeczy kt\u00f3re nie by\u0142y niew\u0142a\u015bciwe (jak ch\u0119\u0107 pow\u0105chania nas lub przej\u015bcie jednego kroku podczas czyszczenia aby poprawi\u0107 r\u00f3wnowag\u0119) \u2013 ko\u0144 traktowany w ten spos\u00f3b stresuje si\u0119 i staje r\u00f3wnie nerwowy co jego w\u0142a\u015bciciel. Takie traktowanie konia przeczy wolno\u015bci od stresu. Trening i obcowanie z cz\u0142owiekiem nie powinny by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em stresu dla konia.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/11.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1406\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Oko konia wyra\u017caj\u0105ce strach &#8211; mocno rozszerzone z widocznym bia\u0142ym kolorem. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1425\" style=\"width:15px\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/untitled-design21.png\" alt=\"\"><strong> Otoczenie sprawiaj\u0105ce dyskomfort<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p>Ko\u0144 na padoku i w stajni musi czu\u0107 si\u0119 komfortowo. Je\u015bli nie czuje si\u0119 tak, to nie b\u0119dzie si\u0119 tak\u017ce czu\u0142 bezpiecznie &#8211; a wtedy stanie si\u0119 nerwowy i mo\u017ce mie\u0107 nawet problemy ze snem.<\/p>\n\n\n\n<p>Co wp\u0142ywa na komfort konia w jego otoczeniu? Mi\u0119dzy innymi obecno\u015b\u0107 i nastawienie innych koni, &#8222;atmosfera&#8221; otoczenia, jako\u015b\u0107 pod\u0142o\u017ca. S\u0105siedztwo koni niestabilnych emocjonalnie (agresywnych i wybuchowych) w boksie obok czy na tym samym padoku mo\u017ce by\u0107 wyka\u0144czaj\u0105ce. Stajnia, w kt\u00f3rej nigdy nie jest spokojnie i cicho te\u017c mo\u017ce m\u0119czy\u0107 konia. Boks za s\u0142abo wy\u0142o\u017cony \u015bci\u00f3\u0142k\u0105 b\u0105d\u017a padok bez wygodnego miejsca do po\u0142o\u017cenia si\u0119 mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce ko\u0144 nie b\u0119dzie k\u0142ad\u0142 si\u0119 do snu. <strong>Je\u015bli ko\u0144 wydaje nam si\u0119 chronicznie zm\u0119czony, trzeba pomy\u015ble\u0107 czy ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 odpoczynku i snu na le\u017c\u0105co.<\/strong> Ko\u0144 powinien czu\u0107 si\u0119 na tyle bezpiecznie, by m\u00f3g\u0142 po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 p\u0142asko na boku i zasn\u0105\u0107 g\u0142\u0119boko. Ka\u017cdy ko\u0144 potrzebuje takiego snu ok. godzin\u0119 dziennie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/siwykon.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/daj-znac-co-myslisz2.png?w=250\" alt=\"\" class=\"wp-image-1513\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u0144 \u015bpi\u0105cy na le\u017c\u0105co na brzuchu, oparty nosem o ziemi\u0119. <em>\/ Zdj\u0119cie pochodzi z biblioteki <em><em>programu Canva<\/em><\/em>.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"772\" height=\"55\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2737\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms.png 772w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms-300x21.png 300w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms-768x55.png 768w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms-600x43.png 600w\" sizes=\"(max-width: 772px) 100vw, 772px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n<p>Broom D.M.: <em><a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/profile\/Donald-Broom\/publication\/301650716_Animal_welfare_defined_in_terms_of_attempts_to_cope_with_the_environment\/links\/572c86b308ae9e18450dbaa4\/Animal-welfare-defined-in-terms-of-attempts-to-cope-with-the-environment.pdf\">Animal Welfare defined in terms of attempts to cope with the environment<\/a><\/em>. Acta Agric. Scand. Sec. A, Animal Sci. Suppl. 27. Ireland, 1996.<\/p>\n\n\n\n<p>Farm Animal Welfare Council: <em><a href=\"https:\/\/assets.publishing.service.gov.uk\/government\/uploads\/system\/uploads\/attachment_data\/file\/319292\/Farm_Animal_Welfare_in_Great_Britain_-_Past__Present_and_Future.pdf\">Farm Animal Welfare in Great Britain: Past, Present and Future<\/a><\/em>. October 2009. <a href=\"http:\/\/www.fawc.org.uk\">http:\/\/www.fawc.org.uk<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.pzhk.pl\/wp-content\/uploads\/Dobrostan_i_utrzymanie_koni.pdf\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/www.pzhk.pl\/wp-content\/uploads\/Dobrostan_i_utrzymanie_koni.pdf\">Dobrostan i utrzymanie koni, Jacek \u0141ojek<\/a><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"772\" height=\"55\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2737\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms.png 772w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms-300x21.png 300w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms-768x55.png 768w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/mushrooms-600x43.png 600w\" sizes=\"(max-width: 772px) 100vw, 772px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:35% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-1024x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2615 size-full\" srcset=\"https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-1024x1024.png 1024w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-300x300.png 300w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-150x150.png 150w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-768x768.png 768w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-600x600.png 600w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa-100x100.png 100w, https:\/\/siwykon.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Kopia-\u2013-Nadwa.png 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p>Masz w g\u0142owie przyk\u0142ad zaniedbania, kt\u00f3ry nie pojawi\u0142 si\u0119 na tej li\u015bcie?<\/p>\n\n\n\n<p>Co my\u015blisz o Li\u015bcie 5 Wolno\u015bci? Czy jest kompletna?<\/p>\n\n\n\n<p>Umiesz rozpozna\u0107 niski dobrostan koni?<\/p>\n\n\n\n<p>Daj zna\u0107 co my\u015blisz, <a href=\"https:\/\/siwykon.pl\/?page_id=7\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/siwykon.pl\/?page_id=7\">napisz do mnie<\/a>.<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O dobrostanie zwierz\u0105t coraz g\u0142o\u015bniej, ale co to w\u0142a\u015bciwie jest i jak mo\u017cna okre\u015bli\u0107 co zwi\u0119ksza dobrostan a co go [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1488,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[7],"class_list":["post-1362","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dobrostan","category-potrzeby-koni","tag-dobrostan-konia"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1362"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2803,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1362\/revisions\/2803"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siwykon.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}